Stan środowiska Gminy Sośno

Geomorfologia i morfologia

Obszar gminy Sośno należy do mezoregionu zwanego Pojezierzem Krajeńskim. Obecne ukształtowanie morfologiczne gminy ma swoją genezę w fazie pomorskiej, zlodowacenia północnopolskiego. Na obszarze tym widoczne są fragmenty stref marginalnych ciągnących się na zachód (w kier. Więcborka) i południowy zachód (w kier. Pęperzyna). Strefy te reprezentują moreny pagórkowate w rejonie miejscowości Ostrówek i występującej pomiędzy nimi moreny falistej oraz izolowane pagóry kemowe w rejonie miejscowości Sitno.

Wysokości bezwzględne osiągają max. 144,1 m n.p.m. (w kierunku NW od miejscowości Tonin), zaś względne od 4 do 44 m. Występują więc stosunkowo duże deniwelacje terenu.

Ziemia, gleba i zasoby kopalin

Większość gleb gminy Sośno należy do gleb bielicowych, pochodzenia polodowcowego. Spośród tych gleb największy udział zajmują piaski gliniaste i naglinowe, a następnie piaszczyste. Przeważają gleby w klasach IVa i IVb. Udział poszczególnych gruntów w klasach bonitacyjnych przedstawia się następująco:

  • klasy III a, III b stanowią grunty rolne – 19,0% powierzchni użytków rolnych,
  • klasa IV a i IV b – grunty orne 61,9% powierzchni użytków rolnych,
  • klasa V, VI i VI – 19,0% powierzchni użytków rolnych.

Gospodarka wodno-ściekowa

Wody powierzchniowe

Przez teren gminy Sośno biegnie dział wodny I - rzędu oddzielający dorzecza Wisły i Odry. W dorzeczu Odry położona jest zachodnia część gminy. W dorzeczu Wisły leży wschodnia część gminy. Głównymi rzekami w dorzeczu Wisły, na terenie gminy, jest Sępolenka, a w dorzeczu Odry - Orla. Rzeka Sępolenka jest  granicą gminy Sośno  z gminą Sępólno Kraj. i jej wody terytorialnie nie przebiegają przez gminę Sośno.

Południowo wschodnia część gminy Sośno, w dorzeczu Wisły, odwadniana jest przez mniejsze cieki wpadające do rynny jezior Byszewskich. Są to rzeki  Krówka i Pytlica.

Cieki wodne:

  • Sępolenka - dorzecze Wisły,11 km długości na terenie gminy Sośno,
  • Krówka - dorzecze Wisły, 15,9 km długości na terenie gminy Sośno,
  • Pytlica - dorzecze Wisły, 0,5 km długości na terenie gminy Sośno,
  • Orla - dorzecze Odry, 2,4 km długości na terenie gminy Sośno.

Jeziora

Gmina Sośno lokowana jest w grupie gmin o jeziorności poniżej 1%. Na obszarze gminy znajduje się jedno jezioro w miejscowości Dziedno - o powierzchni 65 ha. Jezioro stanowi własność prywatną. Jezioro powstało w dnie wytopiska polodowcowego (jezioro morenowe). Jeziora morenowe są płytkie o owalnym kształcie i mało urozmaiconej linii brzegowej.

Na terenie gminy Sośno istnieje kilka obiektów, które spełniają funkcje obiektów retencyjnych.

We wsi Szynwałd znajduje się kompleks łąk o powierzchni 100 ha, który przystosowany jest do prowadzenia nawodnień. Zamykając zastawy na rzece Orli woda zostaje kierowana rowami (doprowadzalnikami) na poszczególne kwatery obiektu nawadnianego. Rozdział wody na poszczególne kwatery sterowany jest za pomocą zastawek. Na obiekcie tym działa przepompownia wód, która zwłaszcza w okresie wiosennym przerzuca nadmiar wody z łąk do rzeki Orli.

Na rzece Krówce w miejscowości Tuszkowo jest wybudowany jaz (zastawka), który w okresie letnim umożliwia gromadzenie wody, dzięki czemu łąki na terenie wsi Tuszkowo i Skoraczewo nawadniane są systemem podsiąkowym. 

Wody podziemne

Zasoby eksploatacyjne wód podziemnych na terenie gminy Sośno oceniane są odpowiednio dla:

  • utworów czwartorzędowych – 143 m³/h,
  • utworów trzeciorzędowych – 63 m³/h.

Na potrzeby zbiorowego zaopatrzenia mieszkańców gminy w wodę oraz działalności gospodarczych korzysta się głównie z wód zalegających w utworach poziomu czwartorzędowego, a w mniejszym stopniu z wód występujących w poziomach starszych, pobierając ich łącznie 1512 m³/dobę.

Wody podziemne z poziomu czwartorzędowego charakteryzują się zwiększoną zawartością żelaza i manganu. Ponadnormatywne ilości tych związków usuwa się w systemie odżelaziania zamkniętego do wartości odpowiadających normom.

Woda dostarczana jest do poszczególnych miejscowości siecią wodociągową z ujęć głębinowych posiadających stacje uzdatniania wody w Sitnie, Rogalinie, oraz stacja w Przepałkowie.

Gospodarka ściekowa

Na terenie gminy Sośno działa oczyszczalnia ścieków w Wąwelnie. Jest to nowoczesna, mechaniczno – biologiczna oczyszczalnia wykonana w 2001 r. dla całkowitej objętości przepływu ścieków w ilości Qdśr = 365 m3/d, Qdmx = 542 m3/d.

Infrastruktura wodno-ściekowa

  1. Długość sieci wodociągowej wynosi 128 km, co stanowi ok. 98% zwodociągowania gminy.
  2. Długość sieci kanalizacyjnej ogółem wynosi 43,5 km, w tym grawitacyjnej 17,5 km.
  3. Przydomowe oczyszczalnie 43 szt.

Odpady komunalne zbierane i transportowane na terenie gminy Sośno

Zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości posiadają 3 firmy zewnętrzne. Powyższe podmioty zobowiązane są odbierać następujące rodzaje odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości: niesegregowane odpady komunalne, wszystkie selektywnie zbierane rodzaje odpadów komunalnych, w tym: odpady komunalne ulegające biodegradacji, odpady niebezpieczne, odpady wielkogabarytowe, odpady z remontów oraz zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Ponadto na terenie gminy prowadzona jest zbiórka odpadów opakowaniowych ze szkła i tworzyw sztucznych do wystawionych we wszystkich miejscowościach pojemników ogólnodostępnych.

Odpady komunalne trafiają na Gminne Składowisko w Skoraczewie o pojem 11.472 m3.

Przyroda i krajobraz gminy Sośno

Według regionalizacji przyrodniczo - leśnej teren gminy Sośno położony jest w III Krainie Wielkopolsko - Pomorskiej w 2 Dzielnicy Pojezierza Krajeńskiego.

Tereny leśne w gminie Sośno zajmują powierzchnię 2.931 ha. Wskaźnik lesistości gminy wynosi 18,0% i jest niższy od średniego poziomu powiatu, wynoszącego 24,3%.

W strukturze powierzchniowej siedlisk, na terenie gminy największą powierzchnię (prawie 84 %) zajmują siedliska:

  • lasu świeżego (38%),
  • lasu mieszanego świeżego (28%)
  • boru mieszanego świeżego(10%),
  • oraz boru mieszanego (8%).

Oprócz w/w. siedlisk w niewielkich ilościach występują też siedliska: olsów, olsów jesionowych, lasu wilgotnego, borów mieszanych bagiennych, itd.

Większe skupiska lasów znajdują się w okolicach Szynwałdu, Toninka, Wąwelna, Sitna, Skoraczewa i Dębin, przeważnie o drzewostanie mieszanym z udziałem drzew iglastych to jest sosny i świerku oraz drzew liściastych, takich jak olchy, brzozy, dębu, buku.

Na terenie leśnictwa Wąwelno znajduje się rezerwat „Wąwelno” o pow. 4,72 ha. Podstawowym przedmiotem ochrony w rezerwacie jest jarząb brekinia. Liczebność tego gatunku maleje (obecnie rosną cztery dorosłe okazy). Dość licznie występuje natomiast nalot brekinii. Na terenie rezerwatu znajdują się również stare buki, zbliżone do wymiarów pomnikowych. Stwierdzono występowanie kilku chronionych i rzadkich gatunków roślin – m.in. lilii złotogłów, perłówki jednokwiatowej oraz rutewki orlikolistnej.

Krajeński Park Krajobrazowy został utworzony w 1998 r. Ogólnie zajmuje powierzchnię 73.850 ha, a na terenie gminy Sośno 454 ha.

Krajeński Park Krajobrazowy utworzono w celu zachowania unikalnego środowiska przyrodniczego oraz swoistych cech krajobrazu.

Na terenie gminy Sośno znajduje się duży kompleks łąk tzw. Łąki Mazurskie o pow. 100 ha –– siedlisko ptactwa głównie żurawia oraz dzikiej zwierzyny (sarny, dzika, borsuka) oraz wyznaczono 1 obszar chronionego krajobrazu. Są to Ozy Wielowickie  (815 ha)

Na terenie gminy Sośno znajduje się łącznie 46 pomników przyrody.  W tym na terenach leśnych jest 24 pomników. Wśród nich jest  7 dębów bezszypułkowych, 5 dębów szypułkowych, 1 buk zwyczajny  i 11 jarząbów brekinia. Na pozostałym obszarze gminy ustanowiono  22 pomników przyrody. Wśród nich jest 10 dębów szypułkowych    (w Przepałkowie, Sośnie, Wąwelnie, Olszewce),  2 sosny zwyczajne (w Przepałkowie), 1 buk zwyczajny (w Przepałkowie) i 1 jodła pospolita (w Przepałkowie), 1 cis pospolity (w Sośnie), 5 lip drobnolistnych (w Sośnie, Wąwelnie), 1 wiąz górski i    1 jesion wyniosły (w Tuszkowie).

Na terenie gminy opiece Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody podlegają 4 parki podworskie porośnięte obecnie starodrzewem. Parki te znajdują się we wsiach: Rogalin, Wąwelno, Tuszkowo, Przepałkowo.

Na terenie gminy znajdują się użytki ekologiczne, zajmujące ogólnie powierzchnię 43,57 ha. Są to ekosystemy znajdujące się na terenie lasów nadleśnictwa Runowo. Należą do nich głównie bagna.